Hollanda’da Zayıflama İlaçları Haberciliğine Verilen Para Cezaları Basın Özgürlüğünü Tartışmaya Açtı

Hollanda Sağlık ve Gençlik Müfettişliği (IGJ), Ozempic, Wegovy ve Mounjaro gibi zayıflama ilaçları hakkındaki bazı haberlerin kamuya yönelik reçeteli ilaç reklamı yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle NRC, de Volkskrant, AD ve De Telegraaf dahil olmak üzere ulusal medya kuruluşlarına on binlerce euro para cezası kesti. De Volkskrant Genel Yayın Yönetmeni Pieter Klok, bu önlemleri basın özgürlüğüne ve bilim gazeteciliğine bir saldırı ve sansür olarak nitelendirirken, Müfettişlik ise değerlendirmelerde içeriğin bağlamına bakıldığını ve kararların halk sağlığını koruma amacı taşıdığını belirtti.

Hollanda medyası, Ozempic, Wegovy ve Mounjaro hakkında yapılan haberler nedeniyle on binlerce euro para cezasına çarptırıldı. FD’nin bildirdiğine göre, Sağlık ve Gençlik Müfettişliği (IGJ) zayıflama ilaçları hakkındaki bazı makalelerin kamuya yönelik reçeteli ilaç reklamı niteliği taşıdığını değerlendiriyor.

NRC, de Volkskrant, AD ve De Telegraaf gibi yayın organları para cezası alan kurumlar arasında yer alıyor. Genel yayın yönetmenleri, bu önlemlerin basın özgürlüğünü ve bilim gazeteciliğini baskı altına aldığından endişe ediyor.

DPG Media, de Volkskrant ve AD’de yayımlanan makaleler nedeniyle 51.000 euro para cezası aldı. De Volkskrant’ın ceza alan makalesi, Nature bilim dergisinde zayıflama ilaçlarının sağlık üzerindeki faydaları hakkında yayımlanan bir araştırmayı konu alıyordu. Makalede ilaçların yan etkilerine de yer verilmişti.

De Volkskrant Genel Yayın Yönetmeni Pieter Klok, NOS’a yaptığı açıklamada, “Bu sadece iyi bir gazetecilik. İşin garip tarafı, gazeteciliği aniden ilaç yasası terazisine tartmaları. Bu duyulmamış bir şey ve bunu daha önce hiç yaşamadık” dedi.

Klok’a göre ceza, zayıflama ilaçları hakkında nasıl haber yapılması gerektiğinin belirsiz olması nedeniyle fazladan sorun teşkil ediyor. “Bu konuda hiç net değiller. Peki o zaman bu konuda nasıl yazmalıyız? Buna hiçbir yanıt verilmiyor, dolayısıyla böylesine kapsamlı bir müdahalede bu durum elbette çok tatminsizce.”

Klok bu önlemi nihayetinde “sansür” olarak nitelendiriyor. Ona göre bu dava basın özgürlüğüne dokunuyor. “Böyle büyük kelimeleri gerçekten ciddi durumlar için saklamayı tercih edersiniz, ancak bu basın özgürlüğüne yönelik bir saldırıdır.”

Kontrol Listesi Yok

İlaç yasasına göre, doktor reçetesi gerektiren ilaçların kamuya yönelik reklamı yasaktır. Ozempic, Hollanda’da zayıflama ilacı olarak değil, diyabet ilacı olarak kayıtlıdır. IGJ bu nedenle, ilaçla ilgili haberlerin yeterince tarafsız olup olmadığını da denetliyor.

Müfettişlik FD’ye yaptığı açıklamada, ifade özgürlüğünün dikkate alındığını bildirdi. Müfettişlik ayrıca, medyanın bu ilaçlar hakkında haber yapmaktan kaçınmasına yol açacak ve “chilling effect” (korkutucu etki) olarak adlandırılan durumun oluşmasını istemediğini belirtti.

Müfettişliğe göre haber ile reklam arasındaki sınırı belirlemek her zaman kolay değil. Bir sözcü, “Bağlama bakıyoruz, ortada bir kontrol listesi yok” dedi. Bir makale teşvik edici bir dille yazılmışsa ve ilacın dezavantajlarına yeterince değinilmemişse, müfettişliğe göre reklam olarak değerlendirilebilir.

FD’nin haberine göre IGJ, ilaçların övülmesiyle ilgili kurallar ve sağlık riskleri konusunda influencer’lara yönelik bir eğitime de katkıda bulundu. Müfettişlik daha önce Hollanda Genel Yayın Yönetmenleri Cemiyeti ile görüşmüştü. Bir IGJ sözcüsü, “Amaç ceza kesmek değil. Burada insanların etkilenmesi söz konusu” dedi.

IGJ, 2024 yılında Ozempic hakkındaki haberleri nedeniyle bir yayın kuruluşunu uyardı. Nisan 2024’te PowNed, müfettişlikle temasa geçilmesinin ardından ilaç hakkında duyurulan bir belgeseli geri çekti.

Yeterince Tarafsız Değil

Müfettişlik, 2023 ile 2025 yılları arasında kamuya yönelik ilaç reklamları nedeniyle yirmi para cezası uyguladı. Örneğin Nisan ayında DPG Media’ya, De Stentor ve Flair dergilerinde Ozempic ve Wegovy hakkında yayımlanan makaleler nedeniyle 48.450 euro para cezası verildi.

Amsterdam Mahkemesi Nisan ayında yaptığı itiraz incelemesinde, bu makalelerin yeterince tarafsız olmadığına hükmetti. Mahkeme, bunun sonucunda ortaya çıkan ifade özgürlüğü kısıtlamasının, halk sağlığının korunması gerekçesiyle haklı olduğuna karar verdi.

FD’ye göre NRC ve De Telegraaf’a kesilen cezalar henüz kesinleşmedi. İlgili gazeteler görüşlerini henüz sunabilir.

IGJ, devam eden davalar hakkında NOS’a açıklama yapmak istemiyor. Bir sözcü, haberlerin değerlendirilmesinde “her zaman bağlama” bakıldığını belirtti. “Görüntü ve metin kombinasyonundan bahsediyoruz. Teşvik edici mi, artı ve eksiler belirtiliyor mu, marka adı bütünde kaç kez geçiyor? İnce eleyip sık dokuyoruz.”